Τι συμβαίνει στην πρώτη συνεδρία ψυχοθεραπείας;

Η πρώτη συνεδρία μπορεί να φέρνει αμηχανία πριν ακόμη ξεκινήσει. Από πού θα αρχίσω; Τι θα με ρωτήσει; Πρέπει να μιλήσω για τα παιδικά μου χρόνια; Κι αν δεν μπορέσω να εξηγήσω τι μου συμβαίνει;

Πολλοί άνθρωποι φτάνουν στο πρώτο ραντεβού έχοντας σκεφτεί για καιρό την ψυχοθεραπεία. Μπορεί να υπάρχει ένα συγκεκριμένο γεγονός που τους έφερε εκεί ή απλώς η αίσθηση ότι κάτι δεν πηγαίνει καλά. Κάποιες φορές ξέρουν ακριβώς τι θέλουν να συζητήσουν. Άλλες ξέρουν μόνο ότι δεν θέλουν να συνεχίσουν να νιώθουν όπως νιώθουν.

Και τα δύο είναι μια αρχή.

Η πρώτη συνεδρία δεν είναι εξέταση και δεν χρειάζεται να έρθει κανείς προετοιμασμένος. Δεν υπάρχει σωστός τρόπος να αφηγηθεί την ιστορία του ούτε κάποια συγκεκριμένη σειρά που πρέπει να ακολουθήσει. Είναι μια πρώτη συνάντηση, μέσα στην οποία ο θεραπευτής και ο θεραπευόμενος αρχίζουν να γνωρίζονται και να καταλαβαίνουν μαζί τι χρειάζεται περισσότερο χώρο.

Από πού αρχίζουμε;

Συνήθως η συζήτηση ξεκινά από το τι έφερε τον άνθρωπο στη θεραπεία αυτή την περίοδο. Μπορεί να είναι άγχος, θλίψη, μια απώλεια, δυσκολίες σε μια σχέση ή μια αλλαγή που τον έχει αποδιοργανώσει. Μπορεί επίσης να είναι ένα μοτίβο που επιστρέφει: οι ίδιες συγκρούσεις, η δυσκολία να βάλει όρια ή η αίσθηση ότι χάνει τον εαυτό του μέσα στις σχέσεις του.

Μερικές φορές δεν υπάρχει σαφής απάντηση. Κάποιος μπορεί να πει «δεν ξέρω ακριβώς, απλώς δεν είμαι καλά» ή «δεν ξέρω από πού να αρχίσω». Δεν χρειάζεται να γνωρίζει περισσότερα για να ξεκινήσει η συζήτηση.

Ο θεραπευτής θα κάνει κάποιες ερωτήσεις για να καταλάβει καλύτερα τι συμβαίνει. Πότε εμφανίστηκε η δυσκολία; Τι συνέβαινε τότε στη ζωή του; Πότε γίνεται πιο έντονη και πότε υποχωρεί; Πώς την καταλαβαίνει ο ίδιος και πώς την αντιλαμβάνονται οι άνθρωποι γύρω του; Τι έχει δοκιμάσει μέχρι τώρα;

Οι ερωτήσεις δεν έχουν σκοπό να οδηγήσουν σε μια γρήγορη διάγνωση ή σε μία μοναδική εξήγηση. Ανοίγουν διαφορετικούς δρόμους για να δούμε μια κατάσταση που, όταν τη ζούμε από μέσα, συχνά μοιάζει μπερδεμένη ή αδιέξοδη.

Η δυσκολία μέσα στη ζωή και τις σχέσεις μας

Στη συστημική ψυχοθεραπεία δεν βλέπουμε τον άνθρωπο απομονωμένο από τη ζωή του. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλα αποδίδονται στην οικογένεια ή ότι σε κάθε πρόβλημα αναζητούμε έναν άνθρωπο που φταίει. Σημαίνει ότι προσπαθούμε να καταλάβουμε το πλαίσιο μέσα στο οποίο εμφανίζεται μια δυσκολία και τις σχέσεις με τις οποίες συνδέεται.

Έτσι, στην πρώτη συνεδρία μπορεί να μιλήσουμε για τους σημαντικούς ανθρώπους στη ζωή κάποιου, για την οικογένεια στην οποία μεγάλωσε ή για την οικογένεια που έχει δημιουργήσει. Για τις σχέσεις στις οποίες αισθάνεται ο εαυτός του και για εκείνες στις οποίες δυσκολεύεται. Για αλλαγές, απώλειες, μεταβάσεις ή προσδοκίες που ίσως τον επηρεάζουν περισσότερο απ’ όσο είχε μέχρι τώρα αντιληφθεί.

Μπορεί επίσης να αναρωτηθούμε πώς αντιδρούν οι άλλοι όταν εμφανίζεται το πρόβλημα και τι συμβαίνει στη συνέχεια. Για παράδειγμα, όταν κάποιος απομακρύνεται, ποιος τον πλησιάζει περισσότερο; Όταν αγχώνεται, ποιος προσπαθεί να τον καθησυχάσει και πώς ανταποκρίνεται ο ίδιος; Όταν υπάρχει μια σύγκρουση, ποιος μιλά, ποιος σωπαίνει και ποιος προσπαθεί να αποκαταστήσει την ηρεμία;

Μέσα από αυτές τις ερωτήσεις αρχίζουμε να παρατηρούμε όχι μόνο μεμονωμένες συμπεριφορές, αλλά και όσα συμβαίνουν ανάμεσα στους ανθρώπους. Το ζητούμενο δεν είναι να αποφασίσουμε ποιος έχει δίκιο. Είναι να δούμε πώς η μία αντίδραση συνδέεται με την επόμενη και πώς δημιουργείται ένας κύκλος που μπορεί να κρατά τη δυσκολία ζωντανή, ακόμη κι αν όλοι προσπαθούν να βοηθήσουν.

Αν στη συνεδρία έρχεται ένα ζευγάρι ή μια οικογένεια, δίνεται χώρος στη διαφορετική εμπειρία κάθε ανθρώπου. Δεν είναι απαραίτητο να συμφωνούν όλοι για το ποιο είναι το πρόβλημα ή για το πώς ξεκίνησε. Οι διαφορές αυτές δεν αποτελούν εμπόδιο. Μας βοηθούν να δούμε περισσότερες πλευρές της ίδιας ιστορίας.

Δεν μιλάμε μόνο για το πρόβλημα

Στην πρώτη συνάντηση δεν αναζητούμε μόνο τι δυσκολεύει έναν άνθρωπο. Μας ενδιαφέρει επίσης πώς έχει καταφέρει να ανταποκριθεί μέχρι σήμερα.

Υπάρχουν στιγμές που το πρόβλημα είναι λιγότερο έντονο; Τι είναι διαφορετικό τότε; Ποιος ή τι τον βοηθά; Ποιες σχέσεις του προσφέρουν ασφάλεια; Τι έχει δοκιμάσει και λειτούργησε, έστω προσωρινά;

Όταν κάποιος περνά μια δύσκολη περίοδο, είναι εύκολο να βλέπει μόνο όσα δεν καταφέρνει. Η πρώτη συνεδρία μπορεί να αρχίσει να φωτίζει και όσα έχουν μείνει στο περιθώριο: τις αντοχές του, τις επιλογές που έχει ήδη κάνει, τους ανθρώπους στους οποίους μπορεί να στηριχθεί και τις φορές που κατάφερε να σταθεί διαφορετικά απέναντι στη δυσκολία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι προσπαθούμε να βρούμε βιαστικά τη θετική πλευρά. Σημαίνει ότι ο άνθρωπος δεν περιορίζεται στο πρόβλημα που τον έφερε στη θεραπεία. Υπάρχουν και άλλες πλευρές της ιστορίας του, ακόμη κι αν προς το παρόν ακούγονται πιο χαμηλά.

Χρειάζεται να τα πω όλα από την αρχή;

Η πρώτη συνεδρία δεν χρειάζεται να χωρέσει ολόκληρη τη ζωή μας.

Μπορεί να υπάρχουν εμπειρίες για τις οποίες κάποιος δεν είναι ακόμη έτοιμος να μιλήσει. Μπορεί να θέλει να αναφέρει ότι υπάρχει ένα δύσκολο θέμα, χωρίς να μπει σε λεπτομέρειες. Μπορεί να δυσκολευτεί να βρει τις λέξεις, να συγκινηθεί ή να χρειαστεί λίγη σιωπή.

Η εμπιστοσύνη δεν δημιουργείται αυτόματα επειδή βρισκόμαστε σε ένα θεραπευτικό δωμάτιο. Χτίζεται μέσα από τη σχέση και χρειάζεται χρόνο. Ο θεραπευόμενος έχει δικαίωμα να ορίζει τον ρυθμό του και να λέει όταν μια ερώτηση τον δυσκολεύει ή όταν δεν θέλει ακόμη να μιλήσει για κάτι.

Η σιωπή, η αμηχανία ή το κλάμα δεν σημαίνουν ότι η συνεδρία δεν πηγαίνει καλά. Είναι και αυτά τρόποι με τους οποίους εμφανίζεται η εμπειρία μας όταν οι λέξεις δεν είναι ακόμη διαθέσιμες.

Τι θα ήθελα να αλλάξει;

Ένα μέρος της πρώτης συζήτησης αφορά και το τι θα ήθελε ο άνθρωπος να είναι διαφορετικό μέσα από την ψυχοθεραπεία.

Δεν χρειάζεται να έχει έναν ολοκληρωμένο και συγκεκριμένο στόχο. Μπορεί να θέλει να καταλάβει καλύτερα τι του συμβαίνει, να νιώσει λιγότερο μόνος μέσα σε αυτό ή να μπορέσει να σχετίζεται διαφορετικά. Ορισμένες φορές το αρχικό αίτημα αλλάζει καθώς η θεραπεία προχωρά και νέες πλευρές έρχονται στην επιφάνεια.

Η κατανόηση δεν διαμορφώνεται μόνο από τον θεραπευτή. Χτίζεται μέσα στη συζήτηση και παραμένει ανοιχτή. Ο θεραπευτής μπορεί να μοιραστεί μια πρώτη σκέψη ή να προτείνει μια πιθανή σύνδεση, όχι σαν βεβαιότητα, αλλά σαν κάτι που μπορούν να εξετάσουν μαζί.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία: ο άνθρωπος δεν έρχεται στη θεραπεία για να του εξηγήσει κάποιος ποιος πραγματικά είναι. Φέρνει τη δική του γνώση για τη ζωή και τις σχέσεις του. Ο θεραπευτής φέρνει έναν διαφορετικό τρόπο να ακούει, να ρωτά και να συνδέει όσα ακούγονται. Η θεραπεία ξεκινά από τη συνάντηση αυτών των δύο οπτικών.

Το πλαίσιο της συνεργασίας

Στην πρώτη συνεδρία συζητούνται και τα πρακτικά θέματα της συνεργασίας: η διάρκεια και η συχνότητα των συναντήσεων, η αμοιβή, οι ακυρώσεις, η εμπιστευτικότητα και τα όριά της, καθώς και ο τρόπος επικοινωνίας εκτός συνεδριών.

Μπορεί να ακούγονται τυπικά, αλλά βοηθούν να δημιουργηθεί ένα σαφές και σταθερό πλαίσιο. Είναι επίσης μια ευκαιρία για τον θεραπευόμενο να κάνει τις δικές του ερωτήσεις. Να ρωτήσει για την εκπαίδευση και την προσέγγιση του θεραπευτή, για τον τρόπο με τον οποίο δουλεύει ή για οτιδήποτε χρειάζεται να γνωρίζει πριν αποφασίσει αν θέλει να συνεχίσει.

Η πρώτη συνεδρία λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις. Ο θεραπευτής αρχίζει να γνωρίζει τον άνθρωπο που έχει απέναντί του και εκείνος αρχίζει να παρατηρεί πώς νιώθει μέσα σε αυτή τη νέα σχέση. Αν ένιωσε ότι ακούστηκε. Αν υπήρχε χώρος για τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τα πράγματα. Αν μπορούσε να είναι όσο ανοιχτός ένιωθε έτοιμος να είναι, χωρίς πίεση.

Δεν είναι απαραίτητο να νιώσει αμέσως απόλυτη ασφάλεια ή βεβαιότητα. Η οικειότητα χρειάζεται χρόνο. Χρειάζεται, όμως, να υπάρχει η αίσθηση ότι μπορεί να δημιουργηθεί μια σχέση με σεβασμό, περιέργεια και συνεργασία.

Με τι μπορεί να φύγει κανείς από την πρώτη συνεδρία;

Η πρώτη συνεδρία δεν είναι απαραίτητο να καταλήξει σε μια ολοκληρωμένη εξήγηση ή σε άμεσες λύσεις.

Κάποιος μπορεί να φύγει με μια μικρή ανακούφιση, επειδή μπόρεσε να πει φωναχτά κάτι που κρατούσε καιρό. Μπορεί να φύγει συγκινημένος ή κουρασμένος. Μπορεί επίσης να παρατηρήσει μια πλευρά της δυσκολίας του που μέχρι τότε δεν είχε σκεφτεί.

Δεν χρειάζεται να συμβεί κάτι εντυπωσιακό για να έχει νόημα η πρώτη συνάντηση. Μερικές φορές το πρώτο βήμα είναι απλώς να αρχίσει μια διαφορετική συζήτηση γύρω από κάτι που μέχρι τότε έμοιαζε δεδομένο, προσωπικό ή αμετάβλητο.

Η πρώτη συνεδρία δεν χρειάζεται να χωρέσει όλες τις απαντήσεις. Χρειάζεται να δημιουργήσει αρκετό χώρο ώστε οι ερωτήσεις να μπορέσουν να ακουστούν.